-
- සංවිධානාත්මක අපරාධවලට එරෙහි එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ සංවිධානාත්මක අපරාධ ජාල මර්දනය ශක්තිමත් කිරීම සඳහා යෝජිත නීති සම්පාදනයක් ලෙස රජය විසින් සංවිධානාත්මක අපරාධ වැළැක්වීමේ පනත් කෙටුම්පත ඉදිරිපත් කර ඇත. එහෙත් පනත් කෙටුම්පත සමීපව විමසා බැලීමේදී පෙනී යන්නේ එය සම්මුතියෙන් අවශ්‍ය කරනු ලබන දේ ඉක්මවා ගොස් මූලික අයිතිවාසිකම් සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නිදහස කෙරෙහි දුරදිග යන බලපෑම් ඇති කළ හැකි අතිවිශේෂ අපරාධ යුක්ති පද්ධතියක් ස්ථාපිත කරන බවයි.
- මෙම පනත් කෙටුම්පත 2025 වසරේ මුල් භාගයේදී අධිකරණ අමාත්‍ය හර්ෂණ නානායක්කාර විසින් පත් කරන ලද විශේෂඥ කමිටුවක් විසින් සකස් කරනු ලැබීය. එම කමිටුවේ නිර්දේශ මත 2026 මාර්තු මාසයේදී කැබිනට් මණ්ඩලය නීති කෙටුම්පත් දෙපාර්තමේන්තුවට පනත් කෙටුම්පත සකස් කරන ලෙස උපදෙස් ලබා දුන්නේය. අදාළ කැබිනට් පත්‍රිකාව අධිකරණ අමාත්‍ය හර්ෂණ නානායක්කාර සහ පොලිසිය අයත් මහජන ආරක්ෂක අමාත්‍ය ආනන්ද විජේපාල විසින් ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කර තිබේ. කෙසේ වෙතත් අපරාධ යුක්තිය, සිවිල් නිදහස සහ මූලික අයිතිවාසිකම් කෙරෙහි මෙම පනත ඇතිකරන බලපෑම් සැලකිල්ලට ගත් විට, එය සකස් කළ විශේෂඥ කමිටුවේ සාමාජිකත්වය රජය මෙතෙක් හෙළි කර නොමැති වීම බරපතල ප්‍රශ්නයකි. එසේම, එම යෝජනා නීති බවට පත් කිරීමට පෙර අර්ථවත් මහජන සාකච්ඡාවක් පැවැත්වූ බවට ද සාක්ෂි නොමැත.
- මෙම පනත් කෙටුම්පතේ වඩාත්ම බරපතළ ගැටලුවක් වන්නේ එහි අතිශය පුළුල් විෂය පථයයි. මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම, මිනිස් ජාවාරම, මුදල් විශුද්ධිකරණය හෝ ආයුධ ජාවාරම් වැනි සංවිධානාත්මක අපරාධ කල්ලිවලට පමණක් එය සීමා නොවේ. වසර හතරක හෝ ඊට වැඩි සිරදඬුවමක් නියම කළ හැකි ඕනෑම වරදක් මෙන්ම එහි උපලේඛනවල සඳහන් විවිධාකාර වැරදි රාශියක්ද මෙම පනත යටතට ගෙන එයි. ඒ අතර බුද්ධිමය දේපළ, සූදු, වනාන්තර ආරක්ෂාව, රේගු උල්ලංඝන සහ රාජ්‍ය නිලධාරියෙකුගේ රාජකාරියට බාධා කිරීමේ වරද පවා අන්තර්ගත වේ. එම නිසා සංවිධානාත්මක අපරාධවලට එරෙහි නීතියක්, විශේෂ බලතල සහිත පොදු අපරාධ නීතියක් බවට පත්වීමේ අවදානමක් පවතී.
- සංවිධානාත්මක අපරාධ කණ්ඩායමක සාමාජිකත්වය නිර්වචනය කිරීමේදී ද පනත් කෙටුම්පත අතිශය පුළුල් ප්‍රවේශයක් අනුගමනය කරයි. එවැනි කණ්ඩායම්හි ප්‍රසිද්ධ සාමාජිකයන් සමඟ ඇසුරු කිරීම, රැස්වීම්වලට සහභාගි වීම, ඇඳුම් පැලඳුම් රටාව, සංඥා, පච්ච කොටා ගැනීම් සහ සමාජ සම්බන්ධතා වැනි කරුණු පදනම් කරගෙන පුද්ගලයෙකු අපරාධ සංවිධානයක සාමාජිකයෙකුද යන්න අධිකරණයට සලකා බැලිය හැකිය. මෙවැනි නිර්ණායක මඟින් ඔප්පු කරන ලද අපරාධ ක්‍රියාවකට වඩා සමාජ සම්බන්ධතා හෝ පෙනුම මත අපරාධයකට සම්බන්ධ අවදානමක් මතු වෙයි. විශේෂයෙන්ම තරුණයන්, ආන්තිකකරණයට ලක්වූ ප්‍රජාවන් සහ පොලිස් සැකයට ලක්විය හැකි වෙනත් කණ්ඩායම්වලට මෙය අහිතකර ලෙස බලපෑ හැකිය.
- පනත් කෙටුම්පත මඟින් හඳුන්වා දෙන රඳවා තබා ගැනීමේ ක්‍රමවේදය තවත් ප්‍රධාන ගැටලුවකි. ඥාතීන්ට සහ මානව හිමිකම් කොමිසමට දැනුම් දීම වැනි ආරක්ෂක විධිවිධාන කිහිපයක් ඇතුළත් වුවද, එකවර මාස දෙකක රඳවා ගැනීමේ නියෝග නිකුත් කිරීමටත්, සමස්තයක් ලෙස වසරක කාලයක් දක්වා රඳවා තබා ගැනීමටත් එය ඉඩ සලසයි. අධිකරණ මැදිහත්වීමේ යම් යම් යාන්ත්‍රණ ඇතුළත් වුවද, මෙම රාමුව ශ්‍රී ලංකාවේ ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි නීති යටතේ දිගු කලක් විවේචනයට ලක් වූ ප්‍රතිපාදන සිහිගන්වයි. නඩු විභාගයකට පෙර දිගුකාලීන රඳවා ගැනීම අත්තනෝමතික රඳවා ගැනීම්, බලහත්කාර ප්‍රශ්න කිරීම් සහ අකටයුතු සැලකීම්වල අවදානම සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ නංවන බව මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරීහු පෙන්වා දෙති. තවද වඩාත් බරපතළ කරුණක් වන්නේ, මෙම පනත යටතේ පොලිස් විෂය භාර අමාත්‍යාංශ ලේකම්වරයාට මාස දෙක බැගින්, සමස්තයක් ලෙස වසරක කාලයක් දක්වා පුද්ගලයන් රඳවා තබා ගැනීමේ නියෝග නිකුත් කිරීමේ බලය පැවරීමයි.
- පොලිස් නිරීක්ෂණ බලතල පෙර නොවූ විරූ ආකාරයෙන් පුළුල් කිරීමද මෙම පනතේ තවත් විවාදාත්මක අංගයකි. අධිකරණ අවසරය යටතේ සන්නිවේදන පරීක්ෂා කිරීම, ඩිජිටල් නිරීක්ෂණ සිදු කිරීම, විද්‍යුත් සන්නිවේදන වෙත ප්‍රවේශ වීම, ඩිජිටල් උපාංගවලින් දත්ත ලබා ගැනීම සහ සංකේතනය කරන ලද තොරතුරු විවෘත කිරීමට බල කිරීම යන බලතල බලධාරීන්ට හිමිවේ. විවේචකයන් පෙන්වා දෙන්නේ යෝජිත ත්‍රස්තවාද විරෝධී නීතිවල පෙර කෙටුම්පත්වලින් ඉවත් කරන ලද ඇතැම් බලතල, සංවිධානාත්මක අපරාධ පාලනයේ නාමයෙන් මෙහි නැවත මතු වී ඇති බවයි. මෙවැනි ප්‍රතිපාදන පෞද්ගලිකත්ව අයිතිය, අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස සහ අනීතික නිරීක්ෂණවලින් ආරක්ෂා වීමේ අයිතිය සම්බන්ධයෙන් බරපතළ ප්‍රශ්න මතු කරයි.
- සාක්ෂි පිළිබඳ ප්‍රතිපාදන ද එලෙසම විවාදාත්මකය. සැකකරුවන් විසින් ලබා දෙන ඇතැම් ප්‍රකාශ අධිකරණයේ වඩා පහසුවෙන් භාවිත කළ හැකි වන පරිදි පැවති සාක්ෂි ආරක්ෂණ යාන්ත්‍රණවලට මෙම පනත සංශෝධන හඳුන්වා දෙයි. ප්‍රශ්න කිරීම් දෘශ්‍ය හා ශ්‍රව්‍ය ලෙස පටිගත කිරීම අනිවාර්ය කර තිබුණද, බලහත්කාරයෙන් ලබාගත් පාපෝච්චාරණවලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා කලින් හඳුන්වා දී තිබූ ආරක්ෂණ විධිවිධාන යම් මට්ටමකට දුර්වල කර ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ රැඳවුම් භාරයේ දී සිදුවූ අපයෝජන සහ වධහිංසා චෝදනා පිළිබඳ ඉතිහාසය සැලකිල්ලට ගත් විට, මෙවැනි වෙනස්කම් මානව හිමිකම් ආයතනවල දැඩි අවධානයට ලක්වනු ඇත.
- අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස සහ මාධ්‍ය නිදහස කෙරෙහි ද මෙම පනත අහිතකර බලපෑම් ඇති කළ හැකිය. වින්දිතයන් සහ නඩු විභාග සම්බන්ධ තොරතුරු ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සීමා පනවන මෙම පනත, එම සීමා උල්ලංඝනය කිරීම සඳහා අපරාධ දඬුවම් ද හඳුන්වා දෙයි. වින්දිතයන් ආරක්ෂා කිරීම සාධාරණ අරමුණක් වුවද, එම ප්‍රතිපාදනවල භාෂාව මගින්, විශේෂයෙන් රාජ්‍ය නිලධාරීන් හෝ බලවත් පාර්ශ්ව සම්බන්ධ ඉහළ ප්‍රසිද්ධියක් ඇති නඩු සම්බන්ධයෙන්, විමර්ශන මාධ්‍යවේදය සහ මහජන අධීක්ෂණය අවහිර විය හැකිය.
- සැක කෙරෙන බරපතළ අපරාධ සම්බන්ධ තොරතුරු බලධාරීන්ට ලබාදීම නීතිමය වගකීමක් බවට පත් කිරීමද විශේෂ සැලකිල්ලට ලක්විය යුතු කරුණකි. එවැනි තොරතුරු ලබා නොදීම ම අපරාධ වරදක් බවට පත්විය හැකිය. මෙය රහස්‍යභාවය දුර්වල කිරීමටත්, සැකකරුවන්ගේ පවුල් සාමාජිකයන් සහ හිතවතුන් මත පීඩනයක් ඇති කිරීමටත්, ස්වයං අපරාධාරෝපණයෙන් ආරක්ෂාව සැපයෙන මූලධර්ම සමඟ ගැටුම් ඇති කිරීමටත් හේතු විය හැකිය.
- සිවිල් සමාජ සංවිධාන අනතුරු අඟවා ඇත්තේ මෙම පනත් කෙටුම්පත සාමාන්‍ය අපරාධ නීතිකරණය තුළින් ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනතේ වැඩිම විවේචනයට ලක් වූ ලක්ෂණ රැසක් යළි ඇති කරන බවයි. විවෙචකයින් පෙන්වා දෙන්නේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා මෙම පනතේ අන්තර්ගත බොහෝ අතිවිශේෂ බලතල අවශ්‍ය නොවන බවයි. එමෙන්ම ප්‍රමාණවත් මහජන සාකච්ඡාවක් නොමැතිව මෙය ඉදිරිපත් කිරීම සහ ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත වෙනුවට රජය යෝජනා කරන නව නීතිය සමඟ එකම කාලයකදී මෙය ගෙන ඒමද බරපතල තත්වයක් ඇති කරයි.
- එහෙත් සාධාරණත්වය සඳහා සඳහන් කළ යුත්තේ, පසුගිය ආරක්ෂක නීතිවල නොතිබූ ආරක්ෂණ විධිවිධාන කිහිපයක් මෙම පනතට ඇතුළත් කර තිබීමයි. අත්අඩංගුවට ගැනීම් සම්බන්ධ දැනුම්දීම්, නීතිඥ සහාය ලබා ගැනීමේ අයිතිය, බොහෝ විමර්ශන ක්‍රම සඳහා අධිකරණ අනුමැතිය සහ මානව හිමිකම් කොමිසමේ අධීක්ෂණය එවැනි විධිවිධාන අතර වේ. කෙසේ වෙතත්, පොලිසියට සහ ආරක්ෂක අංශවලට ලබාදෙන පුළුල් බලතල සමනය කිරීමට මෙම ආරක්ෂණ යාන්ත්‍රණ ප්‍රමාණවත්ද යන්න සැකසහිතය.
- එම නිසා මානව හිමිකම් දෘෂ්ටිකෝණයෙන් මූලික ගැටලුව වන්නේ සංවිධානාත්මක අපරාධවලට එරෙහිව ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමේ අරමුණ නොවේ. එය අවශ්‍ය මෙන්ම නීත්‍යානුකූල අරමුණකි. සැබෑ ප්‍රශ්නය වන්නේ අතිශය පුළුල් නිර්වචන, පුළුල් රඳවා ගැනීමේ බලතල, ආක්‍රමණශීලී නිරීක්ෂණ යාන්ත්‍රණ සහ දුර්වල කරන ලද නීතිමය ආරක්ෂණ භාවිතා කිරීම මඟින්, සංවිධානාත්මක අපරාධවලට වඩා බොහෝ පරාසයකට මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක කළ හැකි වීමයි. වත්මන් ආකාරයෙන් එය සම්මත වුවහොත්, නිසි නීතිමය ක්‍රියාවලිය, පෞද්ගලිකත්වය, අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස සහ සංගමයේ නිදහස දුර්වල කරමින්, ශ්‍රී ලංකාවේ නීතියේ පාලනය ශක්තිමත් කරනවා වෙනුවට එය තවත් දුර්වල කිරීමට පවා හේතු විය හැකිය.
මෙම Sri Lanka Brief assessment based on the text of the draft PL 15938 [S] Crime Act_1791287837.pdf and publicly available legal commentary. [PL 15938 […287837.pdf | PDF], [cpalanka.org], [ft.lk]