මෙරට  ජනතාවාදී අර්ධ-ඒකාධිපතිත්වයක් කරා ගමන් කරන්නේද? – සුනන්ද දේශප්‍රිය

ආරක්ෂාව සහ මහජන සාමය නාමයෙන් පනවන ලද නීති ඒවායේ මුල් අරමුණට වඩා බොහෝ දුරට විහිදෙන මෙවළම්  බවට පරිණාමය විය හැකි ආකාරය මෙරට ඉතිහාසය පෙන්නුම් කරයි. පාලක පක්ෂය වන ජවිපෙ විසින් පවා හෙළා දකින ලද ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA), අත්තනෝමතික රඳවා තබා ගැනීම, වධහිංසා පැමිණවීමේ චෝදනා සහ දේශපාලන විසම්මුතිය මර්දනය කිරීම සමඟ සමාන පදයක් බවට පත්විය.

දණ්ඩ මුක්තිය පසුබිමෙහි

අතීත අපයෝජන සඳහා වගවීම යාන්තමට ඇති සහ නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ ආරක්ෂක ආයතන කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය අඛණ්ඩව බිඳෙනසුලු  පසුබිමක දැන් නව නීති ජාලයක් ඉදිරියට පැමිණ තිබේ.

අනුර කුමාර රජය ජාතික ආරක්ෂක තර්ජන, සංවිධානාත්මක අපරාධ, මුදල් විශුද්ධිකරණය සහ මහජන ආරක්ෂාව ආමන්ත්‍රණය කිරීම සඳහා අවශ්‍ය යැයි තර්ක කරන නීති සම්පාදන මුලපිරීම් මාලාවක් ඉදිරිපත් කර සාධාරනීයකරනය කරයි. මෙම පියවරයන්ට යෝජිත ත්‍රස්තවාදයෙන් රාජ්‍යය ආරක්ෂා කිරීමේ පනත (PSTA), සංවිධානාත්මක අපරාධ වැළැක්වීමේ පනත් කෙටුම්පත සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන (ලියාපදිංචි කිරීම සහ අධීක්ෂණය) පනත් කෙටුම්පත ඇතුළත් වේ.

ගස නොවේ කැලය දෙස බලන්න

මෙම නීති සමූහය එක්ව ගෙන පරීක්ෂා කළ විට, මෙම නීති හුදකලා ප්‍රතිපත්ති මුලපිරීම්වලට වඩා වැඩි යමක් නියෝජනය කරන බව පැහැදිළිය. සිවිල් නිදහස සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආරක්ෂාවන් නොසලකා හරිමින් රාජ්‍ය අධිකාරිය පුළුල් කරන පුළුල් නියාමන රාමුවක කොටසකි.

මෙම උත්සුකයන්ට අමතරව තවත් වර්ධනයන් දෙකක් තිබේ. එනම් මාර්ගගත ආරක්ෂණ පනත සහ යෝජිත ශ්‍රී ලංකා මාධ්‍ය වෘත්තිකයන්ගේ වරලත් ආයතනයේ පනත් කෙටුම්පත අඛණ්ඩව ක්‍රියාත්මක කිරීමය. සමස්තයක් ලෙස, මෙම පියවරයන් සිවිල් සමාජය, පුවත්පත් කලාව, ඩිජිටල් ප්‍රකාශනය සහ දේශපාලන සහභාගීත්වය පිළිබඳ රාජ්‍ය අධීක්ෂණය වැඩි කළ හැකි ව්‍යවස්ථාදායක රාමුවක් නිර්මාණය කිරීමකි.

විධායක ජනාධිපතිදූරයම අර්ධ ඒකාධිපතිත්වයකි

අනුර කුමාර දිසානායක විසින්ම තනි පුද්ගලයකු අත බලය සංකෙන්ද්‍රණය වන මෙරට මහම විපත ලෙස හදුන්වා දුන් විධායක ජනාධිපති ක්‍රමය පවත්වා ගෙන යාමද අප මෙම පසුබිමට එක් කළ යුතුය.

විවාදයේ කේන්ද්‍රයේ ඇත්තේ පුළුල් ලෙස විවේචනයට ලක් වූ ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත වෙනුවට ආදේශකයක් ලෙස හඳුන්වා දුන් යෝජිත ත්‍රස්තවාදයෙන් රාජ්‍යය ආරක්ෂා කිරීමේ පනත (PSTA) ය. එය දැන් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් සීමිත වෙනස් කම් සහිතව අනුමත කර තිබේ. උත්ප්‍රාසය වන්නේ වත්මන් සැබෑ පාලක පක්ෂය වන  ජවිපෙ විසින්ම අහෝසි කළ යුතු බවට කියා සිටි ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත මෙරට නීතිමය රාමුවෙහි කොටසක්ව පැවැති බවට වන තර්කය, PSTA අනුමක කිරීම සඳහා ශ්‍රේෂ්ඨාධීකරණය විසින් යොදා ගෙන තිබීමය.

යෝජිත සංවිධානාත්මක අපරාධ වැළැක්වීමේ පනත් කෙටුම්පත සම්බන්ධයෙන් ද මෙවැනිම ගැටළු මතු වී තිබේ. අපරාධ ජාල සහ සංවිධානාත්මක අපරාධ ක්‍රියාකාරකම් මැඩපැවැත්වීමේ මෙවලමක් ලෙස හඳුන්වා දී ඇති මෙම පනතට, අඩු අධිකරණ අධීක්ෂණයක් සහිතව මාස දෙකක සිට මාස දොළහක් දක්වා කාලයක් සඳහා පොලිසිය විසින් පරිපාලනමය වශයෙන් රඳවා තබා ගැනීමට ඉඩ සලසන විධිවිධාන ඇතුළත් වේ.

කෙටුම්පත් රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන  නියාමන අධිකාරිය පනත වෙනස් නමුත් සමානව සැලකිය යුතු ව්‍යාප්තියක් නියෝජනය කරයි. ජාත්‍යන්තර මුදල් විශුද්ධිකරණයට එරෙහි සහ ත්‍රස්ත විරෝධී මූල්‍යකරණ ප්‍රමිතීන්ට අනුකූල වීම ශක්තිමත් කිරීම සඳහා නීති සම්පාදනය අවශ්‍ය බව රජය තර්ක කරයි. කෙසේ වෙතත්, දැනට පවතින පනත් කෙටුම්පත මගින් සිවිල් සමාජ සංවිධාන අනිවාර්ය ලියාපදිංචි කිරීම අවශ්‍ය වන අතර ඔවුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් කෙරෙහි රාජ්‍යයට පුළුල් කළ අධීක්ෂණ බලතල ලබා දෙනු ඇත.

මෙම පනත මගින් සංගමයේ නිදහස, ප්‍රකාශනයේ නිදහස සහ පෞද්ගලිකත්වයේ අයිතියට තර්ජනයක් වන බවත්, ස්වාධීන සිවිල් සහභාගීත්වය අධෛර්යමත් කළ හැකිය.

හුදකලා වර්ධනයන් නොවේ

මෙම ව්‍යවස්ථාදායක මුලපිරීම් හුදකලාව නොපවතී. අන්තර්ජාල ආරක්ෂණ පනත මගින් දැනටමත් මාර්ගගත කථනය නියාමනය කළ හැකි නීතිමය රාමුවක් ස්ථාපිත කර ඇත. අසත්‍ය ප්‍රකාශ සහ හානිකර අන්තර්ගතයට අදාළ එහි පුළුල් ලෙස සකස් කරන ලද විධිවිධාන මගින් නීත්‍යානුකූල විවේචන සහ විමර්ශන වාර්තාකරණය සීමා කිරීමට භාවිතා කළ හැකිය. මෙම පනත ද සංසෝධනය කරන බවට අනුර කුමාර රජය ප්‍රකාශ කර තිබුණි.

මෙම නීතියේ විශාලතම බලපෑම සෘජු නඩු පැවරීම් හරහා නොව මහජන විවාදයට එහි බිය උපදවන බලපෑම හරහා පැමිණිය හැකිය. නීතිමය ප්‍රතිවිපාක ඇතිවීමේ හැකියාව මාධ්‍යවේදීන්, ක්‍රියාකාරීන් සහ අන්තර්ජාලය හරහා දේශපාලන සාකච්ඡාවක යෙදෙන සාමාන්‍ය පුරවැසියන් අතර ස්වයං-වාරණය දිරිමත් කළ හැකිය.

යෝජිත වරලත් මාධ්‍යවේදීන්ගේ ආයතන පනත් කෙටුම්පත තවත් කනස්සල්ලට කරුණක් ජනනය කර ඇත. නීති සම්පාදනය දැනටමත් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් පරීක්ෂාවට ලක් කර ඇති අතර එය සංශෝධනය කිරීමට අපේක්ෂා කළද, ප්‍රශ්ණය නම් රාජ්‍ය පිහිටුවන වෘත්තීය නියාමන ආයතනයක් මාධ්‍ය ස්වාධීනත්වයට හානි කළ හැකි ද යන්නයි.

අනෙකුත් ව්‍යවස්ථාදායක පියවරයන් දැනටමත් රාජ්‍ය අධීක්ෂණය වැඩි කරන සන්දර්භයක් තුළ, මෙවැනි රාමුවක් මාධ්‍යවේදීන්ගේ සහ ස්වාධීන මාධ්‍ය ආයතනවල ස්වාධීනත්වය තවදුරටත් දුර්වල කළ හැකිය.

මර්දන නීති සාධාරණ කිරීම

වෙන වෙනම බැලූ විට, මෙම සෑම නීතියක්ම විවිධ හේතු මත යුක්ති සහගත වේ: ජාතික ආරක්ෂාව, අපරාධ වැළැක්වීම, මූල්‍ය අනුකූලතාව, මාර්ගගත ආරක්ෂාව හෝ වෘත්තීය නියාමනය. කෙසේ වෙතත්, පියවර සාමූහිකව සලකා බලන විට උත්සුකයන් තීව්‍ර වේ. PSTA, සංවිධානාත්මක අපරාධ වැළැක්වීමේ පනත් කෙටුම්පත, NGO පනත කෙටුම්පත, මාර්ගගත ආරක්ෂණ පනත සහ වරලත් මාධ්‍යවේදීන්ගේ ආයතන පනත් කෙටුම්පත අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් ශක්තිමත් කරන ව්‍යවස්ථාදායක ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයක් සාදන බව පෙනේ.

එක්ව ගත් කළ මෙම පනත් මගින් විධායක සහ පරිපාලන බලතල පුළුල් කරන අතරම සිවිල් සමාජ සංවිධාන, මාධ්‍ය ආයතන, ඩිජිටල් වේදිකා සහ තනි පුරවැසියන් කෙරෙහි රාජ්‍ය අධීක්ෂණය වැඩි කරයි. මෙම පියවරයන්ගේ සමුච්චිත බලපෑම වන්නේ සිවිල් අවකාශය සැලකිය යුතු ලෙස පටු වීම සහ විසම්මුතිය, ස්වාධීන සිවිල් ක්‍රියාමාර්ග සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සහභාගීත්වය සඳහා ඇති අවස්ථා ඊට අනුරූපව අඩු කිරීමයි.

ආණ්ඩුවේ ජනප්‍රියත්වය සමඟ පෑහුණු කළ

ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක සහ ජාතික ජන බලවේග රජය දූෂණ විරෝධී මුලපිරීම්, සමාජ යුක්තිය පිළිබඳ ව්‍යාපාර සහ ජනාධිපතිවරයාගේ පෞද්ගලික ජනප්‍රියතාවය මගින් ජනනය වන සැලකිය යුතු මහජන හොඳ හිත භුක්ති විඳිති. මෙම දේශපාලන නීත්‍යානුකූලභාවය රජය මර්දනකාරී ව්‍යවස්ථාදායක ප්‍රතිසංස්කරණ අනුගමනය කරන විට පවා සැලකිය යුතු මහජන සහයෝගයක් ලබා දෙයි.

ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පරිහානිය සැමවිටම හදිසි ඒකාධිපති අත්පත් කර ගැනීමක ප්‍රතිඵලයක් නොවේ. ඒ වෙනුවට, පුළුල් මැතිවරණ සහයෝගයක් රඳවා ගන්නා ආණ්ඩු යටතේ බලය සංකේන්ද්‍රණය වීම හරහා එය ක්‍රමයෙන් සිදුවිය හැකිය.

ජනප්‍රිය අර්ධ- ඒකාධිපතිත්වයක අනතුර

මෙම සන්දර්භය තුළ, ශ්‍රී ලංකාව “ජනප්‍රිය අර්ධ- ඒකාධිපතිත්වයක්” බවට පරිණාමය වීමේ අවදානමක් ඇත. අප සැලකිළිමත් විය යුත්තේ මෙම සමස්ත බලපෑම ගැනය.

එනම් මැතිවරණවලින් ලබාගත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නීත්‍යානුකූලභාවය සිවිල් නිදහස ක්‍රමයෙන් ඛාදනය වීම සහ විධායක බලය මත ආයතනික සීමා කිරීම් සමඟ සමපාත වන පද්ධතියකි. හදිසි ඒකාධිපති බිඳවැටීමක් හරහා මතුවීමට වඩා, අනුප්‍රාප්තික ව්‍යවස්ථාදායක පියවරයන් මහජන කතිකාව, සිවිල් සමාජය, දේශපාලන බලමුලු ගැන්වීම සහ ස්වාධීන පරීක්ෂාව කෙරෙහි රාජ්‍ය අධිකාරිය පුළුල් කරන බැවින්, එවැනි පරිවර්තනයක් ක්‍රමයෙන් සිදුවීමේ අනතුර තිබේ.

එවැනි සමුච්චිත බලපෑම හුදෙක් විශාල නියාමනයක් නොව, රාජ්‍ය බලය සහ පුරවැසි නිදහස අතර සමතුලිතතාවයේ ව්‍යුහාත්මක මාරුවක් විය හැකිය.

රිසෙප් තුයුවෙන් එරුදුවාන්ගේ තුර්කියාව, වැලැඩමීර් පූටින්ගේ රුසියාව මෙන්ම ආගමික පදනම මත පවත්වාගෙන යන මැද පෙරදිග ඉස්ලාමීය රටවල්, බුකිනෝ පේසෝහි කැප්ටන් ඉබ්‍රාහිම් තෝරේ ගේ පාලනය වැනි රටවල් ගමන් කරන මාවත එයයි.

මහජන ඡන්දයෙන් බලයට පත් ආණ්ඩු පක්ෂයේ නියෝජිතයින්ගේ බලය ඉක්මවා යමින් ගොඩ නැගෙමින් පවතින ජවිපෙ නායකත්වයෙන් යුතු ‘ජ්‍රජා ශක්ති’ ජාලය මෙම මර්දනකාරී නීති රීති වලට අමතරව තවත් නීතියේ අධිපත්‍යයේ පිලී පැනීමක් පෙන්නුම් කරයි. පලාත් ආණ්ඩුකාරවරයින් පවා පාලනය කරන ජවිපෙ දේශපාලන නිලධාරීන් ඔවුන්ගේ කාර්යාලවලට අනුයුක්ත කර තිබේ.ඔවුන් එක්තරා අන්දමක දේශපාලන කොමසාරිස්වරුන්ය.

මහජන සාමය හෝ සංවිධානාත්මක ක්‍රියාකාරකම් පාලනය කරන ආරක්ෂක නීති සහ නීති බොහෝ විට බලධාරීන්ට සැලකිය යුතු අභිමතය පරිදි ලබා දෙයි. එවැනි බලතල විපක්ෂ ව්‍යාපාර, ස්වාධීන ක්‍රියාකාරීන් සහ දෙමළ ජාතිකවාදී දේශපාලන බලමුලු ගැන්වීම් වලට එරෙහිව අසමානුපාතිකව යෙදවිය හැකි අවදානමක් පවතී. එවැනි ප්‍රතිඵල පවතින සමාජ හා දේශපාලන බෙදීම් ගැඹුරු කළ හැකිය. සියළූ දෙනාම ඇතුළත් කර ගන්නා  ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රමයක් ගොඩනැගීමේ උත්සාහයන් අඩපණ කළ හැකිය.

අභියෝගය සහ වෙනසක අවශ්‍යතාවය

අවසාන වශයෙන්, විවාදය නීතිමය අයිතිවාසිකම් සහ පාලනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නවලින් ඔබ්බට විහිදේ. ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත්ම දැවෙන අභියෝගය ආර්ථික වර්ධනය සහ පරිවර්තනයයි. රජයේ දේශපාලන ව්‍යාපෘතියේ දිගුකාලීන සාර්ථකත්වය නියාමන බලතල පුළුල් කිරීම මත නොව අර්ථවත් ආර්ථික ප්‍රගතියක් ලබා දීම මත රඳා පවතී.

දරිද්‍රතාවය අඩු කිරීම, නව ආර්ථික අවස්ථා නිර්මාණය කිරීම සහ මධ්‍යම පන්තියට ජීවන තත්වයන්හි ස්පර්ශ්‍ය දියුණුවක් අත්විඳීමට හැකියාව ලබා දීම මහජන විශ්වාසය පවත්වා ගැනීම සඳහා කේන්ද්‍රීය වනු ඇත. දෙමළ ජනතාවගේ දේශපාලන, සංස්කෘතික සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතිවාසිකම් පිළිගැනීම සහ ක්‍රියාත්මක කිරීම තුළින් අව්‍යාජ වාර්ගික සංහිඳියාවක් කරා ගමන් කිරීමද ඒ හා සමානව වැදගත් වනු ඇත.

මෙම පෙරමුණු වල ප්‍රගතියක් නොමැතිව, ස්ථාවර, සියළු දෙනා ඇතුළත් සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අනාගතයක් සුරක්ෂිත කිරීමට ආර්ථික ජයග්‍රහණ පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවිය හැකිය. එබැවින් ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දෙන කේන්ද්‍රීය ප්‍රශ්නය වන්නේ වගකිවයුතු පාලනය සහ සියළු දෙනා ඇතුළත් සංවර්ධනය තුළින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මං පෙත් සාක්ෂාත් කර ගන්නේද, නැතහොත් සිවිල් සහ දේශපාලන ජීවිතය කෙරෙහි රාජ්‍ය පාලනය පුළුල් කිරීම මගින් එම වෙනස්කම් සාර්ථක වීමට අවශ්‍ය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අවකාශය ක්‍රමයෙන් සීමා කරයිද යන්නයි.

මෙරට නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සම්ප්‍රදායන් මුල් බැස තිබේ. ඒවා සහමුලින්ම වෙනස් කිරීම වෙනුවට ජනතාවාදී අර්ධ ඒකාධිපතිත්වයක් ඇතිවීමේ අනතුරක් තිබේ.  එය දීර්ඝ කාලීන වශයෙන් මෙරටට පමණක් නොව ජවිපෙට මෙන්ම එහි පිට පොත්ත වන ජාජබයට හානි කර වනු ඇත.

(Image created with AI)