අගෝස්තු 19 වන දින, අගමැතිනි හරිනි අමරසූරිය විසින් 2023 අංක 9 දරන දූෂණ විරෝධී පනතට යෝජිත සංශෝධනයක් පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කරන ලදී. එහි බරපතලම වෙනස්කම් අතර, වත්කම් ප්රකාශන මහජනතාවට ප්රවේශ වූ පසු භාවිතා කළ හැකි ආකාරය සීමා කිරීම ඇතුළත් වේ. යෝජිත සංශෝධනය අදහස් දැක්වීම අපරාධයක් බවට පත් කරයි. දුෂ්කර ලෙස දිනාගත් දූෂණ විරෝධී ප්රතිසංස්කරණයක් දුර්වල කරයි. එමෙන්ම නීති විරෝධී ලෙස ධණය රැස්කර ගැනීම සීමා කිරීම සඳහා ප්රජාතන්ත්රවාදී පරීක්ෂාවට වඩා බලධාරීන් කෙරෙහි පාහේ සම්පූර්ණ විශ්වාසයක් තබන ලෙස පුරවැසියන්ගෙන් ඉල්ලා සිටී.
යෝජිත සංශෝධනයෙන් කරන්නේ කුමක්ද?
යෝජිත සංශෝධනය රාජ්ය නිලධාරීන්ගේ වත්කම් රැස් කිරීම ගැන දැන ගැනීමේ අයිතියේ තීරණාත්මක අංගයක් ඉවත් කරයි. සොයාගත් දේ ගැන කතා කිරීමේ අයිතිය එය ඉවත් කරයි.
නිශ්චිත බලධාරීන්ට පැමිණිල්ලක් කිරීමේ සීමිත අරමුණක් හැර, පුද්ගලයෙකු නීත්යානුකූලව ප්රවේශ වී ඇති වත්කම් ප්රකාශයක් බෙදා ගැනීම, ප්රකාශයට පත් කිරීම හෝ සාකච්ඡා කිරීම මෙම සංශෝධනය මගින් වරදක් බවට පත් කරනු ඇත. ප්රායෝගිකව, පුරවැසියෙකුට වත්කම් ප්රකාශයක් දැකීමට හැකි විය හැකි නමුත් එය හෙළි කරන දේ ගැන කතා නොකළ හැකිය.
මෙය දූෂණ විරෝධී පනත මගින් සිදු කරන ලද තීරණාත්මක වැදගත් දිනාගැනීම් වලින් එකක් ආපසු හරවයි. එහි ශ්රී ලංකාව පැරණි වත්කම් සහ වගකීම් ප්රකාශන නීතියෙන් පිළිබිඹු වන යල් පැන ගිය ප්රවේශයකට නැවත ගෙන එනු ඇති අතර, එයට කුරිරු රහස්යතා විධිවිධානයක් අමුණා තිබුණි. නව දූෂණ විරෝධී පනත එය අහෝසි කර තිබුණි. යෝජිත සංශෝධනය දැන් එය නැවත ගෙන ඒමට තර්ජනය කරයි.
කතා කිරීමේ නිදහස අපරාධකරණය කිරීම
සටනට කඩුව නොමැති නම් කොස් කැපීමද? (යුද්දෙට නැති කඩව කොස් කොටන්නද?) යැයි සිංහල කියමනක් තිබේ. යෝජිත සංශෝධනය තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිය පිළිබඳ එම ප්රශ්නයම මතු කරයි – මහජනතාවට ඒ ගැන කතා කළ නොහැකි නම්, එමගින් මහජන ප්රතිලාභයක් ඇතිවෙයිද?
වංචා දූෂණ කොමිසමෙහි (CIABOC) මධ්යම ඉලෙක්ට්රොනික පද්ධතියේ ප්රකාශනයක් ප්රකාශයට පත් කළහොත් හෝ තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිවාසිකම් ඉල්ලීමක් හරහා ලබා ගන්නේ නම්, මහජනතාවට එය ප්රශ්න කිරීමට, සංසන්දනය කිරීමට, විශ්ලේෂණය කිරීමට සහ ඒ පිළිබඳව විවාද කිරීමට හැකි විය යුතුය. නමුත් යෝජිත සංශෝධනය යටතේ, වත්කම් ප්රකාශයක් සාකච්ඡා කරන සාමාන්ය ප්රජාතන්ත්රවාදී පරීක්ෂණ ක්රම – අපරාධබවට පත් කර ප්රතිවිපාක ගෙන දිය හැකිය.
ප්රතිඵලය වන්නේ මාධ්ය, සිවිල් සමාජය සහ පුරවැසියන් කෙරෙහි හාස්ය ජනක බලපෑමක් ඇති කිරීමයි. ප්රකාශන වාර්තා කිරීම මාධ්යවේදීන්ට තහනම් කරනු ලැබේ. සිවිල් සමාජ සංවිධාන ප්රවණතා විශ්ලේෂණ හෝ මහජන අවශ්යතා පිළිබඳ විවේචන සිදු කිරීමෙන් වලක්වනු ලැබේ. රාජ්ය නිලධාරියෙකුගේ හෙළිදරව් කරන ලද වත්කම් ඔවුන්ගේ දන්නා ආදායමට සහ පොදු තනතුරට අනුකූල දැයි පුරවැසියන් සාකච්ඡා කිරීම එමගින් නවත්වනු ඇත.
දූෂණ විරෝධී කටයුතු සඳහා මෙය වැදගත් වන්නේ ඇයි?
තේරී පත් වූ නියෝජිතයින් සහ ජ්යෙෂ්ඨ රාජ්ය නිලධාරීන් මහජන බලය ක්රියාත්මක කරයි. ඔවුන් මහජන අරමුදල්, පත්වීම්, බලපත්ර, කොන්ත්රාත්තු සහ අනෙකුත් රාජ්ය සම්පත් සම්බන්ධ තීරණ පාලනය කරන බලපෑම් කරයි. මේ නිසා ඔවුන් සාමාන්ය පුරවැසියන්ට වඩා ඉහළ මට්ටමේ මහජන පරීක්ෂාවකට යටත් වේ.
වත්කම් ප්රකාශන යනු දත්ත සමුදායක ගොනු කරන ලද ආකෘති පත්ර පමණක් නොවේ. ඒවා වගවීමේ මෙවලම් වේ. බලයේ සිටින අයට නීත්යානුකූල ආදායමෙන් පැහැදිලි කළ නොහැකි ධනයක් රැස් කර ඇත්දැයි විමසීමට ඒවා මහජනතාවට ඉඩ සලසයි. මාධ්යවේදීන්ට, පුරවැසියන්ට සහ සිවිල් සමාජයට කාලය හරහා තොරතුරු සම්බන්ධ කිරීමට සහ වත්කම් අත්පත් කර ගැනීම ඒ කාලයේ නිලධාරීන් දරන තනතුරු සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට ද ඒවා ඉඩ සලසයි.
යෝජිත සංශෝධනය මඟින් එම බර සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ CIABOC සහ අනෙකුත් බලධාරීන් මතට පටවනු ලැබේ. පැමිණිල්ලක් කළ පසු, පුරවැසියන් බලා සිට රාජ්යය ක්රියා කරනු ඇතැයි විශ්වාස කළ යුතුය. නමුත් ශ්රී ලංකාවේ මෑත ඉතිහාසය පෙන්නුම් කරන්නේ එය පමණක් ප්රමාණවත් නොවන්නේ මන්ද යන්නයි. බලවත් අවශ්යතා සම්බන්ධ වූ විට රාජ්ය ආයතන අල්ලා ගැනීමට, පීඩනයට හෝ අක්රිය වීමට බොහෝ විට ගොදුරු වී ඇත.
එම සන්දර්භය තුළ, මාධ්ය සහ සිවිල් සමාජය විකල්ප අමතර දේවල් නොවේ. වගවීම සම්බන්ධයෙන් ගත් කල ඒවා බොහෝ විට හොඳම ආරක්ෂක මාර්ගයයි. මහජන අවශ්යතා නඩු, විමර්ශන වාර්තාකරණය සහ සිවිල් පීඩනය ආර්ථික අර්බුදය සහ වෛද්ය ප්රසම්පාදන වංචා ඇතුළුව දූෂණය සහ පාලන අසාර්ථකත්වයන් හෙළි කරන බව ශ්රී ලංකාවෙහි අප අත්දැක තිබේ. වත්කම් ප්රකාශන පිළිබඳ මහජන සාකච්ඡාව නිහඬ කිරීම සඳහා යෝජිත සංශෝධනය, දූෂණ පැමිණිලි අනුගමනය කිරීම සහ බලය වගකීමට යටත් කිරීම සහතික කිරීමට උපකාරී වන අය ඉලක්ක කර අඩපණ කරයි.
ප්රගතිශීලී දූෂණ විරෝධී ප්රතිසංස්කරණ ආපසු හැරවීම
දූෂණ විරෝධී පනත ඉතා අවශ්ය ප්රතිසංස්කරණයක් ලෙස නිවැරදිව ප්රශංසා කරන ලද්දේ එය ශ්රී ලාංකිකයන් පිළිකුල් කළ පැරණි දේශපාලන ක්රමයේ වත්කම් ප්රකාශන වටා පැවති මර්දනකාරී සංස්කෘතිය වෙනස් කළ බැවිනි. විනිවිදභාවය සඳහා සංවෘත රාජ්ය ක්රියාවලියකට යටත් වීමට වඩා වැඩි යමක් අවශ්ය බව එය හඳුනා ගත්තේය. එයට මහජන ප්රවේශය, මහජන භාවිතය සහ මහජන වගවීම අවශ්ය වේ.
එම ප්රතිසංස්කරණය අහම්බෙන් සිදු නොවීය. එය සිවිල් සමාජ සංවිධාන සහ චින්තන ප්රජාවන් විසින් වසර ගණනාවක් තිස්සේ සම්බන්ධ වීමෙන් පසුව සිදු වූ අතර, එය අරගල සමයේදී තීව්ර වූ “පද්ධති වෙනසක්” සඳහා වූ මහජන ඉල්ලීම පිළිබිඹු කළේය. පැහැදිලිම ඉල්ලීම්වලින් එකක් වූයේ වත්කම් ප්රකාශන අගුලු නොදැමිය යුතු බවත්, නීත්යානුකූල ප්රවේශය හරහා ලබාගත් තොරතුරු සාකච්ඡා කිරීම නිසා පුරවැසියන් අපරාධකරුවන් නොකළ යුතු බවත්ය.
රජය විසින් මතු කරන ලද උත්සුකයන් ගැන නම් වත්කම් ප්රකාශනවල හෙළිදරව් කරන ලද තොරතුරු ‘අයුතු ලෙස භාවිතා කිරීම’ සම්බන්ධයෙන්, ඒවා විසඳීම සඳහා සාමාන්ය නීතිය මත විශ්වාසය තැබිය හැකිය. ආර්ජන්ටිනාව සහ පිලිපීනය වැනි වත්කම් ප්රකාශන සම්බන්ධයෙන් වඩා හොඳ පාලන ප්රමිතීන්ගෙන් බැහැර වූ රටවල් පවා, මහජන විවාදය නිහඬ කිරීමට වඩා වාණිජ හෝ නීති විරෝධී දත්ත අනිසි ලෙස භාවිතා කිරීම වැළැක්වීමට පමණක් තෝරාගෙන ඇත. ශ්රී ලංකාව නූතන ප්රවේශ පාලන තන්ත්රයකින් මහජන පරීක්ෂාව අපරාධකාරී අවදානමක් ලෙස සලකන තත්වය කරා පසුපසට නොයා යුතුය.
දූෂණ විරෝධී මෙහෙයුම බලධාරීන්ට පමණක් භාර දිය නොහැක
පරිපාලනයේ, නායකත්වයේ සහ දේශපාලන උවමනාවන්හි වෙනස්කම් වලට ඔරොත්තු දිය හැකි වන පරිදි දූෂණ විරෝධී පද්ධති නිර්මාණය කළ යුතුය. ඒවා කෙතරම් යහපත් චේතනාවෙන් යුක්ත වුවද, ඒවා බලයේ සිටින නිලධාරීන් කෙරෙහි විශ්වාසය මත රඳා පැවතිය නොහැක. නීති මගින් අනාගතයේදී දූෂණ විරෝධී සැළසුම් යටපත් කිරිමේ හැකියාව අපේක්ෂා කළ යුතු අතර එයට එරෙහිව ආරක්ෂාවක් ගොඩනගා ගත යුතුය.
ඉහළ මට්ටමේ දූෂණය, ආර්ථික අර්බුදයක් සහ වගවීම සඳහා දැඩි මහජන ඉල්ලීමක් මගින් හැඩගස්වා ඇති සන්දර්භයක් තුළ ප්රතිසංස්කරණ සඳහා ශ්රී ලංකාව මුල් පියවර ගනිමින් සිටී. රටේ ආර්ථික බිඳවැටීමේදී අයහපත් පාලනයේ කාර්යභාරය ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය දැනටමත් හඳුනාගෙන ඇති අතර, වත්මන් රජය බලවත් දූෂණ විරෝධී ජනවරමක් මත තේරී පත් විය. මෙම පසුබිම යටතේ, මෙම සංශෝධනය එම ජනවරම ආපසු හැරවීමකි. සමාජයේ සහ රටේ අවශ්යතාවන්ට එරෙහිව පියවර කිහිපයක් පසුපසට ගෙන යයි.
වත්මන් දේශපාලනඥයින්ගේ වත්කම් සම්බන්ධයෙන් මහජන විවේචනවලින් පසුව මෙම සංශෝධනය යෝජනා කරන බවට කෙරෙන මහජන අවධානයෙන් ගැලවී යන්නේ නැත. සංසෝධනය මෙම ප්රශ්නය මතු කරයි: මෙම සංශෝධනය සේවය කරන්නේ කාගේ අවශ්යතාවලටද?
මෙම සංශෝධනය බලාත්මක කළහොත්, මෙම රජය තේරී පත්වීමට පෙර 2023 දී සම්මත කරන ලද නව දූෂණ විරෝධී පනත මගින් ලබා ගත් ජයග්රහණවලින් මුල් සහ හිතාමතා පසුබැසීමක් වනු ඇත. එය පරීක්ෂාවට වඩා රහස්යභාවය සහ මහජන සහභාගීත්වයට වඩා අපරාධකරණය තෝරා ගනී. එය රජය තේරී පත් වූ “පද්ධති වෙනස් කිරීමේ” ජනවරමට හානිකර ලෙස පටහැනි වේ.
( ට්රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් ශ්රී ලංකාවේ නියෝජ්ය විධායක අධ්යක්ෂවරිය ව සහ වර්මානයෙහි Verité Research හි පාලන සහ දූෂණ විරෝධී පර්යේෂණ කණ්ඩායමේ නියෝජ්ය අධ්යක්ෂ සහ ප්රධානියා වන සංඛිතා ගුණරත්න විසින් ඩේලි මිරර් පුවත්පතට ලියන ලද ලිපියක් ඇසුරිණි.)