ලෝක දේශපාලනයේ සහ මැදපෙරදිග කලාපයේ ස්ථාවරත්වයට දැඩි බලපෑමක් එල්ල කළ ඇමරිකානු – ඉරාන මිලිටරි ගැටුම නිමා කරමින් දෙරට අතර ඓතිහාසික අවබෝධතා ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමට කටයුතු සූදානම් කර ඇත. පාකිස්ථානයේ රාජ්ය තාන්ත්රික මැදිහත් වීම මත ස්විට්සර්ලන්තයේ ජිනීවා නුවරදී මෙම කරුණු 14 කින් යුත් ගිවිසුම අත්සන් තැබේ. වත්මන් ලෝක ආර්ථිකයට සහ දේශපාලනයට අතිශය තීරණාත්මක වන මෙම අවබෝධතා ගිවිසුමේ අන්තර්ගතය, මෙයින් වඩාත්ම වාසි අත්වන්නේ කාටද යන්න සහ කලාපීය බලවතුන්ගේ ප්රතිචාර විමසා බැලීම වැදගත් වේ.
මෙම ගිවිසුම මඟින් දෙපාර්ශ්වයම වහාම ක්රියාත්මක වන පරිදි යුදමය කටයුතු නතර කිරීමට එකඟ වී ඇත. ඒ අනුව ලෙබනනය ඇතුළු පෙරමුණු රැසක පැවති ප්රහාර නතර වන අතර, ගෝලීය තෙල් වෙළඳාමට ඉතා වැදගත් වන හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය නැවත විවෘත කිරීමට ඉරානය එකඟ වී තිබේ. මීට අමතරව ඉදිරි දින 60 තුළ ස්ථිර සාම ගිවිසුමකට එළැඹෙන තෙක් ඉරානය සිය න්යෂ්ටික වැඩසටහන දැනට පවතින මට්ටමේම පවත්වා ගත යුතුය. ඒ වෙනුවෙන් ඇමරිකාව විසින් පනවා තිබූ වරාය තහනම ඉවත් කරන අතර, ඉරානයට තෙල් අපනයනය සහ අතුරු නිශ්පාදන කිරීමට සහ ඇමරිකාවේ රඳවාගෙන ඇති ඉරාන මුදල් නිදහස් කිරීමටද එකඟතාව පළ කර ඇත.
මෙම ගිවිසුම විශ්ලේෂණය කිරීමේදී පෙනී යන්නේ මෙහි ක්ෂණික සහ වැඩිම වාසිය ඉරානයට හිමිවන බවයි. ඇමරිකානු සම්බාධක සහ වරාය අවහිරතා හේතුවෙන් ඉරාන ආර්ථිකය දැඩි ලෙස කඩා වැටී තිබුණි. මෙම ගිවිසුම හරහා තෙල් විකිණීමට අවසර ලැබීම සහ බටහිර බැංකුවල හිරවී තිබූ බිලියන ගණනක වත්කම් නැවත ලැබීම නිසා ඉරානයට විශාල ආර්ථික සහනයක් ලැබේ. ඇමෙිකාව සහ අදාළ අනෙත් පාර්ශව විසින් ඉරානයට ඩොලර් බිලියන 300ක ප්රතිසංවර්ධන අරමුදලක් ලබා දීමට ද ගිවිසුම අනුව සිදු විය යුතුය. එමෙන්ම යුද්ධය නතර වීම නිසා ඉරානයේ සහාය ලබන හිස්බුල්ලා වැනි සංවිධානවලට වාසිදායක තත්වයක් ඇති වේ. ලෙබනනයේ යුද්ධය නතර වුවහොත් එය ඉරානය සහ හිස්බුල්ලා සංවිධානය එරටදී ලබන දේශපාලන ජයක් බවට පත් වනු ඇත. ගිවිසුම ඉරානයේ බැලස්ටික් මිසයිල නිශ්පාදනයට තහංචියක් පනවන්නේ ද නැත. තවද මෙම ගිවිසුම මගින් ගල්ෆ් කලාපයේ බලවතා ලෙස ඉරානය ඉදිරියට පැමිණේ.
මෙම ගිවිසුම පිළිබඳව වඩාත්ම කනස්සල්ලට සහ දැඩි අසතුටට පත්ව ඇත්තේ ඇමරිකාවේ ප්රධානතම මිත්රයෙකු වන ඊශ්රායලයයි. ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු ඇතුළු ආරක්ෂක අංශ පවසන්නේ මෙම ගිවිසුම ඊශ්රායලයේ ජාතික ආරක්ෂාව අනතුරේ හෙලන්නක් බවයි. ගිවිසුම හරහා ඉරානයට ලැබෙන දැවැන්ත මුදල් සම්භාරය හේතුවෙන් ඔවුන් නැවතත් ආර්ථික සහ මිලිටරි අතින් ශක්තිමත් වන බවත්, එම මුදල් ඊශ්රායලයට එරෙහිව සටන් කරන හිස්බුල්ලා සහ හමාස් වැනි සංවිධාන ශක්තිමත් කිරීමට ඉරානය යොදවනු ඇති බවත් ඊශ්රායලය කියා සිටී. ඉරානයට එරෙහිව තමන් ලබා සිටි මිලිටරිමය ජයග්රහණ මෙමඟින් අඩාල වන බව පවසන ඊශ්රායලය, ඇමරිකාව ගත් මෙම තීරණය පිළිබඳව සිය දැඩි කණගාටුව සහ විරෝධය ප්රකාශ කර ඇත.
අවසාන වශයෙන්, මෙම එක්සත් ජනපද – ඉරාන අවබෝධතා ගිවිසුම යනු මැදපෙරදිග කලාපය මහා විනාශකාරී යුද්ධයකින් මුදවා ගැනීමට ගත් සාධනීය පියවරකි. ඇමරිකාවට මෙයින් ගෝලීය ආර්ථික වාසි හිමිවන අතර, ඉරානයට තම රටේ ආර්ථිකය සහ පැවැත්ම රැකගැනීමට මින් මඟ පෑදේ. ඊශ්රායලය වැනි කලාපීය බලවතුන්ගේ දැඩි විවේචන මධ්යයේ වුවද, මෙහි වැඩිම වාසිය ඉරානය සතු කරගෙන ඇති බව පැහැදිලිය.
1. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය සහ වත්මන් යුද්ධයේ ඔවුන්ගේ මිතුරු පාර්ශවයන්, ලෙබනනය ඇතුළුව සියලුම පෙරමුණු වල හමුදා මෙහෙයුම් වහාම සහ ස්ථිරව අවසන් කිරීම ප්රකාශ කිරීමට සහ මෙතැන් සිට එකිනෙකාට එරෙහිව කිසිදු යුද්ධයක් හෝ කිසිදු හමුදා මෙහෙයුමක් ආරම්භ නොකිරීමට, එකිනෙකාට එරෙහිව තර්ජනය කිරීමෙන් හෝ බලය යෙදවීමෙන් වැළකී සිටීමට සහ ලෙබනනයේ භෞමික අඛණ්ඩතාව සහ ස්වෛරීභාවය සහතික කිරීමට මෙම අවබෝධතා ගිවිසුමට අත්සන් තබති. අවසාන ගිවිසුම මගින් ලෙබනනය සහ මෙම ඡේදයේ අනෙකුත් විධිවිධාන ඇතුළුව සියලුම පෙරමුණු වල යුද්ධය ස්ථිරව අවසන් කිරීම තහවුරු කරනු ඇත.
2. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය එකිනෙකාගේ ස්වෛරීභාවය සහ භෞමික අඛණ්ඩතාවයට ගරු කිරීමට සහ එකිනෙකාගේ අභ්යන්තර කටයුතුවලට ඇඟිලි ගැසීමෙන් වැළකී සිටීමට කටයුතු කරයි.
3 . ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය අන්යෝන්ය එකඟතාවයෙන් දීර්ඝ කළ හැකි උපරිම දින 60ක් ඇතුළත සාකච්ඡා කර අවසන් ගනුදෙනුව සාක්ෂාත් කර ගැනීමට කැපවී සිටිති.
4.මෙම අවබෝධතා ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් පසු, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සිය නාවික අවහිරතා සහ ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයට එරෙහි ඕනෑම බාධාවක් හෝ බාධාවක් ඉවත් කිරීම ආරම්භ කරන අතර, දින 30ක් ඇතුළත නාවික අවහිරතාව සම්පූර්ණයෙන්ම අවසන් කරනු ඇත. මෙම කාල පරිච්ෙඡ්දය තුළ, යාත්රා ගමනාගමනය ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය විසින් යථා තත්ත්වයට පත් කරනු ලබන පූර්ව යුධ ගමනාගමන සංඛ්යාවට සමානුපාතික වනු ඇත. අවසාන ගිවිසුමෙන් පසු දින 30ක් ඇතුළත ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ ආසන්නයෙන් තම හමුදා ඉවත් කිරීමට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය තවදුරටත් කටයුතු කරයි.
5. මෙම අවබෝධතා ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් පසු, ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය පර්සියානු බොක්කෙන් ඕමාන් මුහුදට සහ අනෙක් අතට කිසිදු ගාස්තුවකින් තොරව වාණිජ යාත්රා ආරක්ෂිතව ගමන් කිරීම සඳහා තම උපරිම උත්සාහයන් භාවිතා කරමින් කටයුතු සම්පාදනය කරනු ඇත. වාණිජ යාත්රා ගමනාගමනය වහාම ආරම්භ වන අතර, තාක්ෂණික හා මිලිටරි බාධක ඉවත් කිරීමේ අවශ්යතාවය සැලකිල්ලට ගනිමින්, ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය විසින් දිය යට බෝම්බ ඉවත් කිරීම දින 30ක් ඇතුළත ස්ථාපිත කරනු ලැබේ. ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය, ඕමාන් සුල්තාන් රාජ්යය සමඟ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ අනාගත පරිපාලනය සහ සමුද්රීය සේවා නිර්වචනය කිරීම සඳහා අදාළ ජාත්යන්තර නීතියට සහ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ වෙරළබඩ රාජ්යයන්ගේ ස්වෛරී අයිතිවාසිකම්වලට අනුකූලව පර්සියානු ගල්ෆ් වෙරළබඩ රාජ්යයන් සමඟ සාකච්ඡා කරමින් සංවාදයක් පවත්වනු ඇත.
6.ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ ප්රතිසංස්කරණය සහ ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා අවම වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 300 ක නිශ්චිත, අන්යෝන්ය වශයෙන් එකඟ වූ සැලැස්මක් සංවර්ධනය කිරීමට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය කලාපීය හවුල්කරුවන් සමඟ කටයුතු කරයි. මෙම සැලැස්ම ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා යාන්ත්රණය දින 60 ක් ඇතුළත අවසන් ගිවිසුමක කොටසක් ලෙස අවසන් කෙරේ. අදාළ මූල්ය ගනුදෙනු සඳහා අවශ්ය සියලුම බලපත්ර, නිදහස් කිරීම් සහ අවසර ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් ලබා දෙනු ලැබේ.
7. එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ යෝජනා, ජාත්යන්තර පරමාණුක බලශක්ති නියෝජිතායතනයේ පාලක මණ්ඩලයේ යෝජනා සහ ප්රාථමික සහ ද්විතීයික යන සියලුම ඒකපාර්ශ්වික එක්සත් ජනපද සම්බාධක ඇතුළුව, අවසාන ගිවිසුමේ කොටසක් ලෙස එකඟ වූ කාලසටහනකට අනුව ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයට එරෙහි සියලු ආකාරයේ සම්බාධක අවසන් කිරීමට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය කටයුතු කරයි. ඉහත සඳහන් කළ සම්බාධක අවසන් කිරීමේ ගැටලුවේ තීරණාත්මක වැදගත්කම ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය පිළිගන්නා අතර, ඒවා සම්බන්ධයෙන් අන්යෝන්ය එකඟතාවයක් ඇති කර ගැනීම සඳහා සාකච්ඡා වලදී මෙම ගැටළු වහාම විසඳීමට ඔවුන්ගේ අභිප්රාය ප්රකාශ කළහ.
8 . න්යෂ්ටික අවි මිලදී ගැනීම හෝ සංවර්ධනය කිරීම සිදු නොකරන බව ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය නැවත තහවුරු කරයි. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය හත්වන ඡේදයේ සඳහන් කාලසටහනට අනුකූලව අන්යෝන්ය වශයෙන් එකඟ වන යාන්ත්රණයකට අනුකූලව ගබඩා කර ඇති වැඩි දියණූ කරන ලද යුරේනියම් ද්රව්ය බැහැර කිරීම විසඳීමට එකඟ වී ඇති අතර, අවම ක්රමවේදය ජාත්යන්තර පරමාණුක බලශක්ති නියෝජිතායතනයේ IAEA හි අධීක්ෂණය යටතේ ස්ථානයේදීම සකස් කළ යුතුය. අවසාන ගිවිසුමේ එකඟ වන සතුටුදායක රාමුවක් මත පදනම්ව, යුරේනියම් වැඩිදියුණූ කිරීමේ ගැටළුව සහ ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ න්යෂ්ටික අවශ්යතාවලට අදාළ අනෙකුත් අන්යෝන්ය වශයෙන් එකඟ වූ කරුණු සාකච්ඡා කිරීමට ද පාර්ශව දෙක එකඟ විය. අවසාන ගිවිසුම මෙම ඡේදයේ විධිවිධාන තහවුරු කරනු ඇත. ඉහත සඳහන් කළ න්යෂ්ටික ගැටළු වල තීරණාත්මක වැදගත්කම ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය පිළිගනී. ඒවා සම්බන්ධයෙන් අන්යෝන්ය එකඟතාවයක් ඇති කර ගැනීම සඳහා සාකච්ඡා වලදී මෙම ගැටළු වහාම විසඳීමට ඔවුන් තම අභිප්රාය ප්රකාශ කරයි.
9 . අවසාන ගිවිසුම තෙක්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය පවතින තත්ත්වය පවත්වා ගැනීමට එකඟ වේ. ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය එහි න්යෂ්ටික වැඩසටහනේ වත්මන් තත්ත්වය පවත්වා ගනු ඇති අතර, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය කිසිදු නව සම්බාධක පැනවීමක් සිදු නොකරන අතර කලාපය තුළ අතිරේක හමුදා නොයදවනු ඇත.
10. මෙම අවබෝධතා ගිවිසුම අත්සන් කළ වහාම සහ සම්බාධක අවසන් වන තෙක්, එක්සත් ජනපද භාණ්ඩාගාර දෙපාර්තමේන්තුව ඉරාන බොරතෙල්, ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන සහ ව්යුත්පන්නයන් සහ බැංකු ගනුදෙනු, රක්ෂණ, ප්රවාහනය ආදිය ඇතුළුව සියලුම ආශ්රිත සේවාවන් අපනයනය කිරීම සඳහා නිදහස් කිරීම් නිකුත් කරන බවට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය භාර ගනී.
11. මෙම අවබෝධතා ගිවිසුම ක්රියාත්මක කිරීමෙන් පසු ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ තහනම් කරන ලද හෝ සීමා කරන ලද අරමුදල් සහ වත්කම් සම්පූර්ණයෙන්ම භාවිතයට ලබා දීමට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය කටයුතු කරයි. සාකච්ඡා අතරතුර මෙම අරමුදල් නිදහස් කිරීමට අදාළ ක්රියා පටිපාටි පිළිබඳව ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය අන්යෝන්ය වශයෙන් එකඟ වනු ඇත. එවැනි අරමුදල්, මුල් ගිණුමේ රඳවා තබා ගත්තද නැතහොත් මාරු කළද, ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජයේ මහ බැංකුව විසින් නම් කරන ලද ඕනෑම අවසාන ප්රතිලාභියෙකුට ගෙවීම සඳහා සම්පූර්ණයෙන්ම භාවිතා කළ හැකි බවට පත් කරනු ලැබේ. ඒ අනුව අවශ්ය සියලුම බලපත්ර සහ අවසර නිකුත් කිරීමට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය කටයුතු කරයි.
12. මෙම අවබෝධතා ගිවිසුම සාර්ථකව ක්රියාත්මක කිරීම සහ අවසාන ගිවිසුමෙහි අනාගත අනුකූලතාවය නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා විධායක යාන්ත්රණයක් ස්ථාපිත කරන බවට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය එකඟ වේ.
13. මෙම අවබෝධතා ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් පසුව, සහ මෙම අවබෝධතා ගිවිසුමේ 1, 4, 5, 10 සහ 11 ඡේද ක්රියාත්මක කිරීම ආරම්භ කිරීමට සහ මෙම පියවර අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක කිරීමට යටත්ව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය අනෙකුත් ඡේද සම්බන්ධයෙන් පමණක් අවසාන ගිවිසුම සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡා ආරම්භ කරනු ඇත.
14. අවසාන ගිවිසුම එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩළයේ යෝජනාවක් මගින් අනුමත කරනු ලැබේ.